Netwerkregistratie

Sociotherapie en hermeneutiek zijn noodzakelijk om verstandelijk beperkte mensen als huisgenoten van elkaar een goed leven te bezorgen. Daartoe is het ook nodig om de groep en de spanningsvelden daarbinnen te overzien vanuit de relationele invalshoek. Dit betekent aandacht voor het reilen en zeilen van groepsgenoten onderling, waarvoor netwerkregistratie (in welke vorm dan ook) noodzakelijk is.

Lezing:  Netwerkregistratie in theorie en praktijk - R. Lubbers

R. Lubbers, psychotherapeut te Bilthoven, die de natuurwetenschappelijke methodologie niet het meest geschikt voor de sociale wetenschappen vindt. Nochtans kan de objectiverende registratie van menselijke relaties binnen een leefgemeenschap niet gemist worden, zoals hem bleek uit zijn werk in tehuizen voor zwakbegaafde kinderen en jeugdigen.

Mensen die langdurig en onderbroken in een instituut verblijven zijn op elkaar aangewezen en zij moeten het daarom wel met elkaar kunnen stellen.

Een door de zorg opgelegd samenlevingsverband kan en mag dan ook niet als los zand in elkaar hangen, of een kluwen zijn van tegenstrijdige belangen die de goede samenleving in de weg staat. Zorgen voor de gezinssfeer en de goede verstandhouding lukt alleen van nabij, omdat gedeeld moet worden in de leefsituaties, de gedragswijzen, de dromen en verlangens van de verzorgden. Het kan niet anders dat groepsleiders zich zorgen maken als zij merken dat hun groepsgenoten zich niet optimaal voelen en dat zij pogen daar wat aan te doen.

- Groepsgenoten kunnen elkaar (gewild of ongewild) het leven zuur maken.

- Over-activiteit maakt dat de neurastheen met uitputtingsverschijnselen te kampen krijgt.

- Liefde en haat leiden ertoe dat je niet gezellig en ontspannen van de middagthee kunt genieten.

- Jaloezie is een verterend vuur voor de goede verstandhouding.

- Ruzie bij de afwasbeurt kan tot wraakacties en wrok leiden.

- Rivaliserende subgroepjes breken de rust, de vertrouwdheid en de gezelligheid binnenshuis.

- En wat te doen voor een groepsgenoot waar de anderen de pik op hebben?

Echter: zorgen maken alleen is niet genoeg. Sociotherapie, hermeneutiek en netwerkregistratie zijn handvatten om zorgen in beleid te vertalen.

Sociotherapie met verantwoordelijkheid als piek in de instituutskerstboom is van het groot belang om een groep onderlinge samenhang en een thuis te geven en er wat aan te doen als er te veel verschillende ballen in boom zitten.

Hermeneutiek is niet alleen nodig om individuele mensen uit hun impasse te halen, maar ook om de taalgemeenschap (wederzijds begrip) tussen medebewoners te bevorderen.

Netwerkregistratie is nodig om te bepalen waar het wringt, (niet waarom het wringt) en waar de knelpunten liggen.

Het relatieschema

Relatieschema als middel kan uitstekende diensten verlenen om zicht te krijgen op wat er binnen groepen leeft. De groepsleiding heeft zo'n schema nodig omdat niemand in staat is een complex geheel als een leefgemeenschap en de plaats die een ieder daarbinnen inneemt zonder meer te overzien.

Relatieschema van jongens en meisjes in een gezinsvervangend tehuis.

1

Dit schema is ontstaan door groepsgenoten en hun relaties in een kring om de verslaggever/groepsleider te tekenen en de kwaliteit van deze relaties met gekleurde lijnen en pijlpunten aan te geven. Het geslacht werd met een cirkel of een vierkantje geregistreerd, waarbinnen de leeftijd, de verblijfsduur in de groep en de rangorde getalsmatig genoemd zijn. De kleur duidt op de inbreng in het groepsgebeuren, die als dragend, belastend, of neutraal wordt ervaren. Later is de ene cirkel door vier cirkels vervangen om de contactbehoefte met de groepsleiding te kwalificeren. Op de zesde cirkel komen familiecontacten aan de beurt en de zevende wordt gebruikt voor de overige buitencontacten.

Schema om een productieve ruimte te scheppen tussen ervaren en handelen.

In het dagelijks leven heeft de groepsleiding te maken met het boze gezicht van de een, de over-aanhankelijkheid van de ander en de sufheid van een derde.

Als een groepsleider  het relatieschema maakt en het met zijn collega's bespreekt, gaat hij zijn groepsgenoten met andere ogen zien.  Het valt dan op, dat de familie weinig aandacht aan de suffe groepsgenoot besteedt. Hij vraagt zich af of de boosheid te maken kan hebben met de ruzie tussen groepsgenoten en het wordt duidelijk dat de aanhankelijkheid van de derde een veiligheidsmanoeuvre is.

Toepassing.

Een schema als “netwerkregistratie” wordt tijdens personeelsbijeenkomsten gebruikt als handleiding voor een gesprek over de groep en zijn deelnemers. Daardoor kunnen groepsleider hun zorgen delen, hun inzichten toetsen en samen beleid maken.

Even belangrijk als beleid maken is het begrip voor de betrokken groepsgenoten in hun onderlinge verstandhouding, waardoor de groepsleiding vanzelfsprekend anders leert reageren.